::PAJĄKI::

PAJĄK 

Pająki są tradycyjną formą zdobniczą wykonywaną z łatwo dostępnych surowców takich jak słoma, patyki, groch, suche kwiaty, włóczka czy pióra. Najczęściej wieszany był na środku izby lub w tak zwanym świętym kącie czyli domowym miejscu sakralnym.

Święty kąt to miejsce, w którym stał stół, najczęściej przykryty białym obrusem. Na ścianach wisiał krzyż, wycinanki i inne ozdoby. Trzymano tam palmy wielkanocne, pisanki, pismo święte, portrety Matki Bożej, itp. Cała rodzina przychodziła tam, by wspólnie się modlić.

Pająk jest elementem dekoracyjny spełniający jednocześnie funkcję obrzędową. Wieszane były na każde święta Bożego Narodzenia lub na Nowy Rok  będąc symbolem urodzaju i szczęścia. Miał też bardzo ważne zadanie odpędzania złych duchów z domu. W pobliżu Pająka nie można było się kłócić, więc był także nieformalnym strażnikiem pożycia domowego.

 

Tak wielkiego, jak w Polsce, bogactwa ozdób powały wiejskiej nie ma w żadnym kraju. Pomimo tego nie uważa się pająków za rodzime i regionalne twory naszej ludowej sztuki, bo analogiczne a często identyczne formy występują też w innych krajach – w Estonii, Łotwie, Litwie, Szwecji. Bawarii. Szwajcarii, Albanii, na Słowacji i Węgrzech oraz Rosji.

Pająk łańcuchowy

Jeśli zaś wziąć pod uwagę nie sposób zastosowania, ale typ konstrukcji wykonanej techniką plecenia to formom tym należy wyznaczyć zasięg światowy. Podobne formy można odnaleźć w Afryce, Azji, Indiach, Ameryce Północnej i Południowej jak i Australii. Zebrane w publikacji Muzeum Etnograficznego pt. Podłaźniki autorstwa Seweryna Udzieli, materiały, są skomentowane dwoma wnioskami: ” 1) pająki ludowe, na które zwrócono uwagę dopiero w XX wieku, sięgają odległej tradycji, a nie są wytworem czasów nowszych, a następnie, że 2)w rozpatrywaniu artystycznych wartości naszych „ozdób powały”czynniki indywidualnej, lokalnej twórczości ludowej uwzględniany być winien w małej mierze.”

pajak (1)

Jeśli chodzi o ich znaczenie, to można to zagadnienie  również podzielić ze względu na obszary. Materiały opisujące pająki w krajach „egzotycznych” mówią przed wszystkim o ich związku z obrzędami i kultem zmarłych lecz dotycz to przed wszystkim pająków plecionych. Na obszarze europejskim znaczenie zawiera pierwiastki magii wegetacyjnej ukryte pod bogato rozwiniętymi formami, w których cel zdobniczy odgrywa dominująca rolę.

Bardzo popularny na ternie Europy był typ pająka plecionego, którego szkielet stanowią dwa, rzadziej trzy skrzyżowane patyczki, oplecione słomą. Podobne formy, wyplatane ludzkimi włosami, włóknami z liści lub bawełnianymi czy wełnianymi nićmi  pojawiają się   głównie w Australii.

*************

Pierwszy raz, pająka ze słomy zrobiłam na Białorusi w 2010 roku. To właśnie wtedy te krystaliczne, fraktalne konstrukcje zafascynowały mnie swoją precyzją wykonania.

Pomysł na zrobienie pająka z platikowych słomek po napojach przyszedł mi w trakcie realizacji prac artrecyklingowych do projektu POLtwór – kreatywna forma recyklingu . Pierwszego industrialnego pająka wykonałam ze zużytych słomek z krakowskiego klubu Fabryka na Zabłociu.

Pomysł połączenia tradycyjnego, obrzędowego obiektu pająka i materiału z odzysku jest dla mnie dyfuzją dwóch jakości, która mnie pociągają. Z jednej świadomość ekologiczna i promowanie uważności a z drugiej strony tradycyjne rękodzieło.

Moim celem jest pokazać jakie piękne rzeczy można robić z przedmiotów, które wyrzucamy. Chcę tym samym zwrócić uwagę na marnowanie surowców naturalnych i nadprodukcję odpadów. Jest to zaproszenie do zatrzymania się na chwilę w pędzie konsumpcyjnym.

Pająk - Lampa ze słomek po napojach. Wykonanie- Kasia Dorota

Czarna konstrukcja pierwszego pająka posłużyła jako abażur lampy. Światło, które przeświecało przez rurki tworzyło przepiękne wzory na ścienia i podłodze. Po jakim czasie podany został renowacji. Został powiększony i odświeżony. Zawisł w Muzeum Etnograficznym obok tradycyjnych pająków jako ozdoba bożonarodzeniowa sali odczytowej.

 Fot. Marcin Wąsik

W między czasie powstał również mniejszy, z białych słomek. Zawieszony na jednej nitce, kręci pod wpływem drobnego podmuchu powietrza. Przeźroczystość słomek daje wrażenie lekkości i zwiewności konstrukcji.

W 2015 roku miałam ogromną przyjemność wziąć udział w Letniej Szkole Robienia Pająków podczas Jarmarku Jagielońskiego w Lublinie. To było super, spotkać w jednym miejscu osoby wykonujące pająki różnymi technikami. Nauczyłam się tam wykonywania łowickiego pająka, który jest chyba jednym z najbardziej kolorowych.

3

Pająk łowicki

Oprócz Letniej Szkoły, odwiedziłam wystawę na Zamku Lubelskim, gdzie zaprezentowana została pokaźna kolekcja pająków. Ich kształty i formy były totalnie zaskakujące.

IMG_4893

Nie które były z samych piór, inne z bibuły czy kawałków materiału. Patrząc się na nie, miałam wrażenie, że nie ma czegoś takiego jak jakiś obowiązujący format. Zaskakująca gama kolorów, kształtów i połączeń. Prawdziwy feestyle.

IMG_4875



Możliwość komentowania jest wyłączona.