::Magiczne Lalki Białoruskie::

Żadanice, Ziarnuszki, Karmicielki…

Po raz pierwszy z magicznymi lalkami zetknęłam się w 2010 roku w mojej podróży po Białorusi.

Tam dowiedziałam się o ich niezwykłych właściwościach, które pochodzą z barwnej tradycji ludowej. Lalkom przypisywane są różne funkcje magiczne i obrzędowe. Niektóre chronią domy przed złymi duchami tak jak Ziarnuszki. Inne, tak zwane Żadanicemają zdolność spełniania życzeń. Są też Karmicielki, które swym okazałym biustem symbolizują pomyślność i obfitość. Niektóre z nich są wykonywane specjalnie dla podróżnych a  jeszcze inne dla nowożeńców.

foto.Beata Motuk

Mówili mi: Trzeba słuchać lalki…

Często, podczas warsztatów, obserwuję jak niektórzy uczestnicy przygotowują sobie poszczególne części na lalkę – chustkę, spódnicę, fartuszek. Zdarza się, że początkowo pięknie dopasowane do siebie kolorystycznie elementy na ubranie w jakiś dziwny sposób nie pasują, zgrzytają. Niby wszystko jest w porządku, ale jednak coś nie pozwala uznać procesu tworzenia za skończony. Wtedy zaczyna się szukanie przyczyny – czasem przyczyna ma charakter czysto estetycznym a czasami leży ona gdzie indziej…

Na Białorusi mówili mi – „słuchaj lalki, ona wie jak ma wyglądać”. Ale jak to, myślałam – przecież to jest kawałek materiału związany sznurkiem…?

Ale to się sprawdza. Bo tak na prawdę lalka staje się dla nas narzędziem dialogu wewnętrznego a robienie jej ma w sobie coś z autoterapii. Ręczne wykonanie przedmiotu i towarzyszące temu skupienie, daje możliwość zrelaksowania. Bo żeby wykonać Żadanicę, potrzebny jest czas. Godzina lub dwie na to by skupić się na jej wykonaniu i myśleć o marzeniu, które czasami jest tylko mglistym wrażeniem. Ten czas jest przeznaczony tylko na to. Zawsze proponuje, żeby wykonywać ją w ciszy i skupieniu. To pomaga nam wykrystalizować to czego chcemy.

Żadanica - lalka spełniająca życzenia

Intencja jest tu najważniejsza – jasne powiedzenie wprost tego, czego chcemy konfrontuje nas z własnymi pragnieniami. Lalka staje się wówczas fizyczną manifestacją tych marzeń. Praca jaką wykonujemy odbywa się na dwóch poziomach. Fizycznym  – wykonując lalkę oraz na poziomie wewnętrznym – intencji. Myśląc o tym czego pragniemy dodajemy siły naszym marzymy. Bo przecież to nie lalka tworzy świat i spełnia nam życzenia. To nie symbole, gesty czy znaki działają – to jest potęga naszej świadomości i uważności. Bo Żadanice są jak pamiątki przywiezione z podróży, jak zdjęcia ze spotkań rodzinnych czy jak prezenty od przyjaciół czy kochanków. To nie przedmiot jest ważny a intencja z jaką zostały dane i nasze wspomnienia.

Bo Żadancia jest właśnie takim przypomnieniem. Siedzi sobie w naszym towarzystwie i swoją milczącą obecnością przypomina o naszych marzeniach. Może nie zawsze mamy czas i ochotę na nią zwracać uwagę, może czasami wręcz nas frustruje. Ale jest jak przypominający kierunkowskaz.

 

8

„Bo energia podąża za uwagą„.

Proces wykonywania lalki (a w przypadku kiedy ją dostajemy proces dawania jej prezentu) to również okazja, by pobyć ze sobą samym, czas  by zastanowić się nad tym co jest dla nas ważne, czego tak naprawdę chcemy.

Często zdarza się, że lalka odbija osobowość osoby, która ją wykonuje. Można czasem z nich odczytać życzenie wykonującego. Zdarzające się poczucie, że „coś tu nie psuje” , może być związane jest z faktem, że nie jesteśmy jeszcze gotowi na wypowiedzenie życzenia. Że potrzebny jest jeszcze czas na zastanowienie się.

15

Co jest takiego fascynującego w lalkach?

Równie dobrze można by przecież robić inne figurki z czegokolwiek i prosić je o spełnianie życzeń. Lub wiązać węzełki na chustkach lub robić kreski na ścianie. Jednak w przypadku tych lalek moim zdaniem ma znaczenie ta tradycja, która jest przekazywana od pokoleń. Taki wieloletni przekaz daje ogromne wsparcie. Powtarzalność symboli, obrzędów czy gestów dodaje takim przedmiotom siły i piękna, którego nie można zastąpić modnym designem i współcześnie wymyślonym przedmiotem.

Lalka wykonana podczas warsztatów  Jalla! w Więciórce.

Podobne magiczne lalki pojawiają się również w innych krajach. W książce „Biegnąca z wilkami” pojawia się taka lalka w baśni o Mądrej Wasylicie, która jest baśnią rosyjską. Na Ukrainie popularne są Motanki, które są wykonywane trochę inną techniką a ich charakterystyczną cechą jest krzyż z kolorowych nici w miejscu twarzy.

W Meksyku są Worry Dolls – lalki zabierające zmartwienia.

Co do innych lalek oraz tradycyjnego lalkarstwa – szukam nadal informacji. Jeśli ktoś posiada jakieś informacje na ten temat – proszę piszcie.

Worry Dolls

 

 

::Żadanica::  czyli Lalka Spełniająca Życzenia

rys.Mateusz Świstak

 

Według wierzeń białoruskich Żadanica ma magiczną moc spełniania życzeń.

Podczas wykonywania lalki bardzo ważna jest intencja. Prosimy lalką o spełnienie dla nas jakiegoś życzenia.  Tak samo postępuje się,  gdy Żadanice komuś prezentujemy – dając ją można pomyśleć o życzeniu dla osoby, dla której jest przeznaczona. Obdarowany też może poprosić o spełnienie swojej prośby.

Odbywa się to na zasadzie symbolicznej wymiany – prosząc lalkę o przysługę, daje się jej w zamian jakiś prezent. Tutaj już można użyć igły, żeby przyszyć. Może to być jakiś drobiazg, guzik, haft, koralik lub dodatkowa wstążka.

………………………………………………..

::Ziarnuszka::  Opiekunka Miejsca

rys. Mateusz Świstak

Ziarnuszki są wypełnione zbożem, fasolą, grochem lub innego rodzaju suchym ziarnem. Ich pękate kształty przywodzą na myśl gospodynie domowe, które potrafią ogarnąć całą przestrzeń, zaradzić w każdej sytuacji i są nieugięte w  ochronie swego domostwa. Taka jest też ich funkcja według wierzeń białoruskich – zadaniem tych lalek jest chronić dom przed złymi duchami. Najczęściej stawiane były koło pieca lub w innym miejscu, które było traktowane jako „serce” domu. Ustawiano je tak, by mogły obserwować cały dom.

Ziarnuszka

…………………………………………

::Karmicielka:: – Lalka Obfitości

Jest najmniejszą z lalek…

Karmicielka

Karmicielki mają za zadanie przynosić szczęście i zapewnić pomyślność w tym, czym się aktualnie zajmujemy. Ich cechą charakterystyczną tych jest ogromny (mleczny?) biust, który ma symbolizować obfitość. Ich miniaturowa forma oraz przytwierdzona z tyłu agrafka pozwala nosić je zawsze przy sobie. Według wierzeń białoruskich jest to najbardziej korzystna opcja dla posiadającego lalkę.

Karmicielka - lalka obfitości

…………………………………………

::Lalki Przejścia:: – Pana/Mężatka 

rys. Mateusz Świstak

Lalka Przejścia jest rodzajem białoruskiej lalki obrzędowej symbolizującej przemianę młodej dziewczyny w żonę. Lalka ta zawiera w sobie dwie lalki jednocześnie. Jedna z nich ma na głowie wianek czasem z kolorowymi wstążkami – symbol dziewictwa. Kiedyś tylko panny mogły mieć rozpuszczone włosy i ozdabiać je kwiatami.

d

Druga z nich ma zakrytą głowę chustą, co dawniej było gestem podkreślającym przejście kobiety w stan zamężny. Do tej pory na wsiach zdarza się, że starsze kobiety nie wyjdą z domu bez nakrycia głowy.

Lalka ta była dawana kobietom przygotowującym się do wyjścia za mąż lub wręczana z okazji ślubu.

razem duże

Czasy się zmieniły ale to co pozostało to zwyczaj oczepin na weselach – zrzucanie welonu czyli przysłowiowego wianka.

……………………………………….

::Nierozłączka:: – Lalka Ślubna

nierozłączki

Lalki te symbolicznie przedstawiają małżeńskie połączenie się kobiety i mężczyzny. Są to dwie lalki, które są nierozerwalnie połączone jednym, wspólnym ramieniem. Darowane najczęściej parom młodych podczas zaślubin.

Mają różne formy ale zawsze ważne jest to by ich ramię było sztywne na tyle by utrzymać dwie lalki ale nie za sztywne żeby nie połamało się. To ma zarówno konstrukcyjne jak i symboliczne znaczenie.

…………………………………….

::Otulaczki lub Zawijaczki:: – Opiekunki nowonarodzonych dzieci

Są przeznaczone dla nowo narodzonych dzieci. Cały sznurek małych laleczek wiesza się im nad kołyskami – do ochrony przed złem, dla ozdoby, na szczęście.

Teraz podobną funkcję spełniają kręcące się nad łóżeczkami mobile z gwiazdeczkami, kwiatkami i postaciami z bajek. Ale zarówno dawniej jak i współcześnie ważną rolę odczyniania zła pełni kolor czerwony. Do tej pory można zauważyć czerwone wstążeczki czy kokardki przyczepiane przy wózkach nowo narodzonych.

<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<<

Wszystkie wyżej opisane białoruskie lalki można u mnie zamawiać mailowo lub przez facebooka. 

Lalki wykonuje przede wszystkim na zlecenie instytucji kulturalny, galerii oraz w prezentach na różne okazje. Często daruje je jako wyraz wdzięczności dla osób i miejsc, które są dla mnie wyjątkowe. Ziarnuszki są już w mieszkaniach moich znajomych i rodziny. Jedna z nich znalazła swoje miejsce na Białej Drodze, inna mieszka w Kontakcie, jeszcze inna w Muzeum Etnograficznym, a ich koleżanka w Pracowni Prapełnia. Jedna z nich pilnuje Latającej Szkoły Dla Kobiet. Ich urok został doceniony również przez innych – lalki są kupowane na prezenty i rozwożone po całym świecie. Z tego co wiem kilka z nich mieszka teraz w Kalifornii, w Meksyku, Francji, Hiszpanii, Belgii a kilka poleciało do Izraela! Można je zamawiać mailowo lub też przyjść na warsztaty wykonywania ich. O najbliższych terminach można dowiedzieć się tutaj.

429930_353242468094075_466413885_n

Żadanice darowane przeze mnie, trafiają do moich przyjaciół z okazji urodzin, ślubów lub innych wyjątkowych okazji. Cieszy mnie jak po jakimś czasie, gdy odwiedzam ich, widzę jak lalki zajmują honorowe miejsce na półkach. Czasami w zamian dostaję opowieści o tym, jakie życzenie się spełniły.

Lalakami zaczęły interesować się również gazety i portale. Cieszy mnie to gdyż wiem, że dzięki temu więcej osób dowie się o tej przepięknej tradycji białoruskiej. Organizuję również warsztaty, podczas, których można samemu zrobić sobie lalkę. Dla mnie jest w nich coś wyjątkowego i niezwykłego.

2



Możliwość komentowania jest wyłączona.